Czy rodzic może uchylić się od alimentów na dziecko?

Czy jest możliwa sytuacja, aby rodzic uchylił się całkowicie od płacenia alimentów na dziecko?  Kiedy Sąd może zaakceptować taki stan rzeczy?

W tym wpisie postaram się wyjaśnić powyższe zagadnienie.

Na wstępie muszę zaznaczyć, że prawo rodzinne w sposób szczególny traktuje relacje rodzic – dziecko. Konsekwencją takiego podejścia są przepisy, które dają dzieciom pewien przywilej w stosunku do innych uprawnionych do alimentacji. Po pierwsze, dziecko aby uzyskać alimenty nie musi wykazywać, że znajduje się w stanie niedostatku. Po drugie, rodzic nie może w żadnym przypadku uznać, iż żądanie alimentów przez dziecko jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (a takie uprawnienie przysługuje już np. dziadkom czy rodzeństwu).

Obowiązek alimentacyjny rodzica wobec dziecka

Nie jest też jednak tak, że rodzic pozostaje całkowicie „bezbronny” wobec swojego dziecka. Choć od razu należy wprowadzić tutaj pewne rozróżnienie sytuacji w zależności od wieku dziecka. Jeśli bowiem dziecko jest jeszcze niepełnoletnie to świadczenie alimentacyjne ma charakter bezwzględny. Oznacza to, że rodzic powinien dzielić się z dzieckiem każdym, nawet najmniejszym swoim dochodem. Wynika to z faktu, że takie dziecko nie jest jeszcze w stanie samodzielnie się utrzymać, a potwierdzeniem tych słów jest  Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 24 marca 2000 r., sygn. akt: I CKN 1538/99:

Trudna sytuacja materialna rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Zmuszeni są oni dzielić się z dziećmi nawet bardzo szczupłymi dochodami, chyba że takiej możliwości są pozbawieni w ogóle. W sytuacjach skrajnych, zwłaszcza o charakterze przejściowym, sprostanie obowiązkowi alimentacyjnemu wymagać nawet będzie poświęcenia części składników majątkowych.

Jak widać Sąd Najwyższy jest w swoim stanowisku bardzo restrykcyjny i zwraca uwagę, że jeśli rodzic nie odnotowuje dosłownie żadnego dochodu, to konieczna może okazać się nawet sprzedaż jego majątku (np. samochodu, wartościowych przedmiotów codziennego użytku, a być może nawet mieszkania), celem zaspokojenia alimentów.

Kiedy rodzic może uchylić się od alimentów na dziecko?

Inaczej wygląda natomiast sytuacja, gdy mamy do czynienia z dzieckiem pełnoletnim. W Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym znajduje się bowiem przepis, który umożliwia rodzicowi uchylenie się od świadczeń alimentacyjnych na rzecz dziecka pełnoletniego, jeśli zostanie spełniona jedna z następujących przesłanek:

I. świadczenia alimentacyjne są połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla rodzica;

II. dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

Pierwsza z wymienionych sytuacji może zachodzić, gdy rodzic nie jest w stanie wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego np. z powodu swojego stanu zdrowia. Rodzic musi wykazać, iż świadczenie alimentów stanowiłoby dla niego nadmierny uszczerbek. Oczywiście chodzi o uszczerbek finansowy, przekładający się tak naprawdę na niemożność zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych.

Druga sytuacja dotyczy natomiast przyczyn leżących po stronie dziecka. I tak jeśli dziecko zaniedbuje studia, nie robi należytych postępów, nie zdaje egzaminów w przepisanych terminach, a w szczególności z własnej winy powtarza lata studiów, to rodzic może domagać się uchylenia obowiązku alimentacyjnego.

Oczywiście wszystko będzie zależało od okoliczności konkretnej sprawy. Być może postawę dziecka będzie dało się jakoś obronić czy uzasadnić. Niemniej jednak co do zasady, Sąd ma obowiązek zwrócić uwagę w jaki sposób pełnoletnie dziecko realizuje swoje starania o uzyskanie możności samodzielnego utrzymania się i na tej podstawie orzec o utrzymaniu bądź uchyleniu alimentów.

Odpowiadając więc na tytułowe pytanie, muszę stwierdzić, że rodzic może uchylić się od świadczenia alimentów na rzecz pełnoletniego dziecka, jeśli zostaną spełnione opisane wyżej przesłanki. Nie ma natomiast możliwości całkowitego uchylenia się od alimentów na rzecz dziecka niepełnoletniego i rodzic powinien dzielić się z takim dzieckiem każdym, nawet najmniejszym swoim dochodem.

***

Kancelaria Adwokacka Maciej Rodacki, zakres usług: prawo rodzinne (rozwód, alimenty, podział majątku, władza rodzicielska, kontakty z dzieckiem, sprawy przeciwko nieletnim) oraz inne.

tel: 693 253 807

e-mail: kontakt@adwokatrodacki.pl

Podobne artykuły:

O mnie

Maciej Rodacki - adwokat

Jestem adwokatem Krakowskiej Izby Adwokackiej. Na blogu dzielę się z Wami moją wiedzą i doświadczeniem, a na co dzień pracując w swojej Kancelarii Adwokackiej, staram się pomagać ludziom w rozwiązywaniu ich problemów prawnych i życiowych. Mam otwartą głowę na nowe pomysły i zawsze staram się kierować przede wszystkim "ludzkim" podejściem do Klienta. W mojej praktyce zawodowej szczególne miejsce zajmuje prawo rodzinne.

Kontakt:
kontakt@adwokatrodacki.pl
693 253 807